weather5.ir
دکتر رسول همتی، پژوهشگر هواشناسی، تغییرات اقلیمی، تعدیل آب و هوا، سیستم های طبقه بندی اقلیمی، مخاطرات جوی و ...weather5.ir
دکتر رسول همتی، پژوهشگر هواشناسی، تغییرات اقلیمی، تعدیل آب و هوا، سیستم های طبقه بندی اقلیمی، مخاطرات جوی و ...درباره من
مالک سایت دکتر رسول همتی:
پژوهشگر هواشناسی، تغییرات اقلیمی، تعدیل آب و هوا، سیستم های طبقه بندی اقلیمی، مخاطرات جوی و ...
ادامه...
پیشبینی هوا بدون ابزار؛ نشانهها، فصلها و اقلیمها
پیشبینی تجربی هواشناسی، یکی از کهنترین و در عین حال کاربردیترین روشهای درک رفتار جو است که بر پایه مشاهده مستقیم نشانههای جوی، تغییرات تدریجی یا ناگهانی عناصر هوا و تفسیر الگوهای تکرارشونده در طبیعت استوار است. این رویکرد، پیش از توسعه ابزارهای پیشرفته اندازهگیری و مدلهای عددی، نقش اصلی را در تشخیص تغییرات کوتاهمدت وضعیت هوا ایفا میکرد و امروزه نیز بهعنوان یک ابزار کمکی ارزشمند در کنار پیشبینیهای مدلمحور مورد استفاده قرار میگیرد.
نشانههایی مانند تغییر فشار هوا، نوع ابرها، جهت و شدت باد، تغییرات دما و رطوبت، و حتی برخی پدیدههای طبیعی و زیستی، بازتابی از فرآیندهای فیزیکی حاکم بر جو هستند. تفسیر صحیح این علائم، بهویژه در مقیاس محلی و زمانی کوتاه، میتواند در افزایش دقت پیشبینی، تشخیص زودهنگام ناپایداریها و کاهش عدمقطعیت تصمیمگیریهای هواشناسی مؤثر باشد.
از آنجا که رفتار جو در فصول مختلف سال و در اقلیمهای گوناگون ایران تفاوتهای معناداری دارد، یک نشانه واحد میتواند پیامدهای متفاوتی به همراه داشته باشد. بر همین اساس، در این مجموعه، نشانهها و پدیدههای تجربی هواشناسی بهصورت تفکیکشده بر اساس فصل (گرم و سرد) و اقلیمهای اصلی کشور ارائه شدهاند تا امکان استفاده عملی، دقیق و متناسب با شرایط منطقهای برای کارشناسان پیشبینی و تحلیلگران هواشناسی فراهم شود.این جداول (8 جدول) با هدف تقویت نگاه تحلیلی میدانی و ارتقای کیفیت تصمیمسازی هواشناسی تدوین شدهاند و میتوانند در آموزش، پایش روزانه و تحلیل سریع وضعیت جو مورد استفاده قرار گیرند.
جدول-1) تشخیص وضعیت هوا از روی نشانه های قابل مشاهده
|
ردیف |
محورپیشبینی |
نشانه |
تفسیر غالب |
پیامد محتمل |
|
1 |
فشار هوا |
کاهش سریع فشار / افزایش ابر |
نزدیک شدن سامانه کمفشار |
ناپایداری (باد / بارش) |
|
2 |
فشار هوا |
افزایش فشار / صاف شدن آسمان |
استقرار سامانه پرفشار |
هوای پایدار |
|
3 |
آسمان |
آسمان سرخ در غروب |
پرفشار خشک در غرب |
هوای صاف روز بعد |
|
4 |
آسمان |
آسمان کدر در غروب |
رطوبت و ابر در غرب |
بارش روز بعد |
|
5 |
آسمان |
آسمان سرخ در طلوع |
ناپایداری در راه |
بارش یا باد |
|
6 |
باد |
باد شمالی – شمالشرقی |
نفوذ هوای سرد |
کاهش دما |
|
7 |
باد |
باد جنوبی – جنوبغربی |
انتقال رطوبت |
افزایش دما / بارش |
|
8 |
باد |
تغییر ناگهانی جهت باد |
عبور جبهه هوا |
ناپایداری سریع |
|
9 |
باد |
افزایش ناگهانی سرعت باد |
تشدید گرادیان فشار |
طوفان یا بارش |
|
10 |
رطوبت سطحی |
شبنم سنگین صبحگاهی |
رطوبت لایه زیرین و آرامش شبانه |
پایداری نسبی |
|
11 |
ابر |
ابرهای سیروس پیشرونده |
نزدیک شدن سامانه جوی |
بارش طی ۲۴–۳۶ ساعت |
|
12 |
ابر |
ضخیم شدن سریع ابر |
تقویت سامانه بارشی |
بارش گسترده |
|
13 |
ابر |
رشد سریع ابر کومولوس |
ناپایداری همرفتی |
رگبار و تندباد |
|
14 |
ابر |
تشکیل ابر کومولونیمبوس (cb) |
همرفت شدید |
رعدوبرق، تگرگ |
|
15 |
دید افقی |
کاهش ناگهانی دید |
افزایش رطوبت یا گردوخاک |
تغییر شرایط جوی |
|
16 |
دما |
مه صبحگاهی پایدار |
وارونگی دما |
ماندگاری سرما / آلودگی |
|
17 |
دما |
مه صبحگاهی زودگذر |
گرمایش سطحی مؤثر |
هوای پایدار روزانه |
|
18 |
دما |
افت شدید دمای شبانه |
آسمان صاف و آرام |
یخبندان احتمالی |
|
19 |
دما |
عدم افت دمای شبانه |
ابرناکی یا باد |
شب گرمتر |
|
20 |
پدیده نوری |
هاله اطراف خورشید / ماه |
وجود بلورهای یخ |
بارش طی ۱۲–۳۶ ساعت |
|
21 |
پدیده نوری |
رنگینتابی شدید غروب |
پراکندگی قوی ذرات و رطوبت |
تغییر الگوی جوی |
|
22 |
صوت |
شنیده شدن صداها از فاصله دور |
وارونگی دما و شکست صوت |
پایداری شدید |
|
23 |
نشانههای زیستی |
پرواز پایین پرندگان |
افت فشار هوا |
ناپایداری |
|
24 |
نشانههای فیزیکی |
دود افقی یا پایینرو |
پایداری کم یا افت فشار |
بارش یا باد |
|
25 |
نشانههای طبیعی |
بوی خاک (پتیکور) |
رطوبت اولیه |
بارش قریب الوقوع |
|
26 |
سطح زمین |
ترکخوردگی سریع برف سطحی |
افزایش دما یا تابش |
ذوب و ناپایداری برف |
|
27 |
سطح زمین |
صدای «خشک» قدم زدن روی برف |
دمای بسیار پایین و بلور خشک |
تداوم سرما |
جدول-2) تشخیص وضعیت هوا بر اساس فصل گرم (بهار و تابستان)
|
ردیف |
محور پیشبینی |
نشانه |
تفسیر غالب |
پیامد محتمل |
|
1 |
فشار هوا |
افت تدریجی فشار |
شکلگیری کمفشار حرارتی |
ناپایداری بعدازظهر |
|
2 |
ابر |
رشد سریع ابر کومولوس |
ناپایداری همرفتی |
رگبار، تندباد |
|
3 |
ابر |
کومولونیمبوس |
همرفت شدید |
رعدوبرق، تگرگ |
|
4 |
ابر |
ابر کومولونیمبوس (cb) |
همرفت شدید |
رعدوبرق، تگرگ |
|
5 |
باد |
تغییر ناگهانی جهت باد |
عبور مرز خروجی طوفان |
تندباد لحظهای |
|
6 |
دید افقی |
کاهش دید ناگهانی |
گردوخاک همرفتی |
توفان گردوخاک |
|
7 |
دما |
شبهای گرم |
ابر یا رطوبت بالا |
تداوم گرما |
|
8 |
رطوبت |
شرجی صبحگاهی |
انتقال رطوبت |
ناپایداری عصرگاهی |
|
9 |
پدیده نوری |
هاله خورشید/ ماه |
ابر سیروس پیشرونده |
بارش طی ۱۲–۳۶ ساعت |
جدول-3) تشخیص وضعیت هوا بر اساس فصل سرد (پاییز و زمستان)
|
ردیف |
محور پیشبینی |
نشانه |
تفسیر غالب |
پیامد محتمل |
|
1 |
فشار هوا |
افت سریع فشار |
نفوذ سامانه |
بارش گسترده |
|
2 |
دما |
افت شدید دمای شبانه |
آسمان صاف و آرام |
یخبندان |
|
3 |
دما |
عدم افت دما در شب |
پوشش ابر/ باد |
شب ملایمتر |
|
4 |
باد |
شمالی– شمالشرقی |
نفوذ هوای سرد |
کاهش دما / برف |
|
5 |
رطوبت |
مه صبحگاهی پایدار |
وارونگی دما |
آلودگی / سرما |
|
6 |
ابر |
سیروس گسترده |
جبهه گرم در راه |
بارش طی ۱–۲ روز آینده |
|
7 |
ابر |
ضخیم شدن ابر |
تقویت سامانه |
بارش پیوسته |
|
8 |
سطح زمین |
صدای خشک برف |
دمای بسیار پایین |
تداوم یخبندان |
|
9 |
دود |
پخش افقی دود |
پایداری شدید |
ماندگاری آلودگی |
جدول-4) تشخیص وضعیت هوا در شمال و شمالغرب ایران
|
ردیف |
نشانه غالب |
تفسیر |
پیامد |
|
1 |
باد شمالی مرطوب |
نفوذ هوای خزری |
بارش مداوم |
|
2 |
مه پایدار |
رطوبت بالا و وارونگی |
کاهش دید |
|
3 |
افت فشار سریع |
سامانه مدیترانهای |
بارش گسترده |
|
4 |
افزایش ابر کمارتفاع |
اشباع لایه زیرین |
باران / برف |
جدول-5) تشخیص وضعیت هوا در غرب و دامنههای زاگرس
|
ردیف |
نشانه غالب |
تفسیر |
پیامد |
|
1 |
باد جنوبغربی |
انتقال رطوبت |
بارش مؤثر |
|
2 |
ابر سیروس پیشرونده |
سامانه فعال در راه |
بارش ۲۴–۳۶ ساعته |
|
3 |
افت دما پس از بارش |
نفوذ هوای سرد |
برف |
|
4 |
رشد سریع ابرها |
صعود کوهستانی |
بارش تشدیدشده |
جدول-6) تشخیص وضعیت هوا در فلات مرکزی و مناطق خشک ایران
|
ردیف |
نشانه غالب |
تفسیر |
پیامد |
|
1 |
آسمان صاف شبانه |
اتلاف تابشی قوی |
یخبندان |
|
2 |
دود افقی |
وارونگی شدید |
آلودگی |
|
3 |
افزایش باد عصرگاهی |
گرادیان حرارتی |
گردوخاک |
|
4 |
مه زودگذر صبحگاهی |
گرمایش سریع سطح |
روز پایدار |
جدول-7) تشخیص وضعیت هوا در جنوب غرب، جنوب و جنوبشرق ایران
|
ردیف |
نشانه غالب |
تفسیر |
پیامد |
|
1 |
شرجی شدید |
رطوبت بالای تراز پایین |
ناپایداری |
|
2 |
باد جنوبی گرم |
کمفشار حرارتی |
افزایش دما |
|
3 |
ابرهای همرفتی عصرگاهی |
همرفت دریایی |
رگبار |
|
4 |
کاهش دید با رطوبت |
مه دریایی |
اختلال دید |
جدول-8) تشخیص وضعیت هوا در شرق و شمال شرق ایران
|
ردیف |
نشانه غالب |
تفسیر |
پیامد |
|
1 |
بادهای شدید |
گرادیان فشار |
توفان گردوخاک |
|
2 |
افت شدید دما |
نفوذ هوای سرد سیبری |
یخبندان |
|
3 |
آسمان صاف پایدار |
پرفشار قوی |
خشکی و سرما |
|
4 |
کاهش دید ناگهانی |
گردوغبار بیابانی |
اختلال حملونقل |
فهرست منابع :
غلامی. زهرا، ۱۴۰۰، بازتاب دانش هواشناسی در باورها و امثال و حکم مردم بیرجند، فرهنگ و ادبیات عامه، 9 (38)، 1-40.
رضایی. محمد، 1397، نقش دانش بومی در پیشبینیهای سنتی هواشناسی، فصلنامه جغرافیا و توسعه، 16 (4) ۱۶، ۱۲۳–۱۴۲.
مرادی. علی، ۱۳۹۵، بازتاب پدیدههای جوی در امثال و حکم فارسی، فصلنامه فرهنگ مردم، 5 (25)، ۷۵–۹۸.
صفینژاد. جواد، ۱۳۹۱، دانش بومی و محیطزیست در ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
هدایت. صادق، ۱۳۸۲، فرهنگ عامیانه مردم ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
شاملو. احمد، ۱۳۸۰، کتاب کوچه (ج ۱–۶)، تهران: انتشارات مازیار.
انجوی شیرازی. احمد، ۱۳۷۹، فرهنگ باورهای عامیانه مردم ایران، تهران: انتشارات توس.
دهخدا. علیاکبر، ۱۳۷۷، امثال و حکم (ج ۱–۴)، تهران: دانشگاه تهران.
رسول همتی
کارشناس پیش بینی سازمان هواشناسی کشور، دکتری آب هواشناسی از دانشگاه محقق اردبیل، http://weather5.ir
